HISTORIA PAPIERU

Historia papieru, papirusu i pergaminu w zarysie

Papier

Papier - cienki, płaski materiał, wytwarzany poprzez sprasowanie włókien - bezładnie ułożonych i poplątanych. Używane są zwykle włókna naturalne, stanowiące komórki o kształcie wydłużonym - głównie celulozowe.
Do produkcji papieru nadaje się niemal każdy materiał włóknisty.
Obecnie najpopularniejszym źródłem materiału do wyrobu paieru jest pulpa drzewna, przygotowywana z miękkiego drewna, jak sosnowe. Inny popularny materiał to bawełna.
Surowiec ściera się na masę, miesza z wodą, bieli i zespala substancjami klejącymi, co zapobiega nadmiernemu wchłanianiu tuszu. W skład papieru wchodzą też najczęściej substancje wypełniające i barwiące. Papier następnie kroi się pod prasą na arkusze lub jest formowany w kształt wstęgi. Historia papieru

Materiały poprzedzające papier

Poszukiwanie materiału, na którym można by było informacje zapisać, przekazywać i przechowywać, doprowadziło do wielu różnorodnych rozwiązań. W wielu starożytnych kulturach jako nośniki informacji służyły: kamień, metal, drewno, tabliczki z wosku i gliny. Materiały te były ciągle zastępowane takimi, które były tańsze w produkcji, łatwiejsze do transportu i wygodniejsze w użyciu.
Bywały oczywiście okresy, że równolegle używano np. pergaminu i papieru.

Poniżej przedstawiam najważniejsze materiały pisarskie poprzedzające papier.

Kliknij w link poniżej. Przeniesie Cię do szczegółowego opisu :

Papirus

Papirus (gr. pápyros, łac. papyrus) - materiał pisarski, wyrabiany z włókien rośliny cibory papirusowej (Cyperus papyrus) rosnącej w delcie Nilu. Papirus znany był już w starożytnym Egipcie od III tysiąclecia p.n.e. Większość informacji na temat papirusu zawdzięczamy Teofrastowi (IV/III w. p.Chr.), oraz Pliniuszowi Starszemu (I w. n.e.).
Najstarsze zachowane zabytki piśmiennictwa na papirusie pochodzą z trzeciego tysiąclecia p.n.e. a ściślej z ok. 2400 r. p.n.e. Prawdopodobnie wtedy już był powszechnie używany jako nośnik tekstu. Do produkcji materiału piśmienniczego używano łodygi rośliny, która ma trójkątny przekrój, miąższ krajano na paski w miarę możliwości cienkie i jak najszersze. Następnie układano je gęsto obok siebie na desce zwilżonej wodą, tak, by brzegi pasków nachodziły na siebie. Na tę warstwę kładziono w poprzek drugą, po czym obcinano wystające końce. Całość sklepywano w wyniku czego powstawał spójny arkusz, który później suszono na słońcu. Gotowe arkusze sklejano ze sobą brzegami za pomocą kleju wykonanego z mąki, wody i octu, nastepnie wygładzano aż do połysku muszlą lub kością słoniową. W ten sposób powstawał zwój, na który składało się ok. 20 arkuszy, które jeszcze powlekano klejem dla lepszej przejrzystości pisma.
Na papirusie pisano specjalnym atramentem i piórem zwanym calamus.

Papirus zajmował bardzo ważną rolę w egipskim eksporcie. Starożytni używali go jako środka płatniczego, dlatego też jego produkcja, podobnie jak dzisiaj prawo do drukowania banknotów, została objęta państwowym monopolem i otoczona ścisłą tajemnicą.

Egzemplarze najstarszych zwojów, pochodzących z 3 tysiąclecia p.n.e., zachowały do dziś miękkość i giętkość umożliwiając ich zwijanie i rozwijanie. Od IV w. p.n.e. papirus służył do pisania dokumentów, głównie tekstów prawnych, używany w kancelariach europejskich. Najdłużej, bo do połowy XI wieku przetrwał w kancelarii papieskiej.

Pergamin

Pergamin - materiał pisarski (podłoże, na którym można pisać) wyrabiany ze skór zwierzęcych. Pergamin wyparł rozpowszechniony wcześniej papirus stosowany w starożytności i był głównym materiałem pisarskim w Europie i na Bliskim Wschodzie przez cały okres średniowiecza, po czym został skutecznie wyparty przez papier. Używano go również jako materiału pokryciowego do opraw książek.
Pergamin wyrabiano ze skór wielu różnych, ale najczęściej młodych zwierząt. Głównie wykorzystywano skóry cielęce oraz owcze i kozie. Była to skóra wyprawiona (pozbawiona sierści, oskrobana i dokładnie wypłukana) ale nie garbowana (czyli tzw. golizna), która mogła być następnie (choć nie zawsze) poddana szeregowi innych operacji, jak np.: powtórne namaczanie, nasączanie substancjami roślinnymi, szlifowanie, wcieranie różnych substancji czy nawet farbowanie.

Najstarsze zachowane zabytki piśmiennicze na skórze zwierzęcej to już XX wiek p.n.e., jednak najstarsze znane dziś wyroby o cechach pergaminu (odnalezione w Mezopotamii, w Dura-Europos) datowane są na III-II wiek p.n.e.
Rozwój materiałów pisarskich został najprawdopodobniej wymuszony rywalizacją pomiędzy dwiema ówczesnymi największymi bibliotekami - aleksandryjską i pergamońską. Za Pliniuszem Starszym podaje się, że nazwa pergamin pochodzi od miasta Pergamon w Azji Mniejszej, którego król Eumenes II (195-158 p.n.e.) został zmuszony do szukania nowego materiału po zakazie wywozu papirusu z Egiptu wydanym przez Ptolemeusza. Najprawdopodobniej właśnie w Pergamonie udoskonalono wtedy znacznie metody produkcji pergaminu, przez co stał się on jego ważnym ośrodkiem produkcji. (pl.wikipedia.org)

Tapa

Tapa - prosty w produkcji papirus miał swe odpowiedniki w większości prymitywnych kultur. Tapa to polinezyjski materiał zrobiony z kory różnych drzew przede wszystkim z rodziny morwowatych (Morus, Broussonetia, Ficus). Technika tapa była znana już w II wieku p.n.e.
Kora zdarta z drzewa na całej długości była moczona przez kilka dni w wodzie i wystawiana na słońce, co ją zmiękczało. Po upływie tego czasu wyskrobywano nadgniłe łyko z wewnętrznej strony kory i poddawano dalszej obróbce. Włókna układano następnie na pniu w krzyżujące się warstwy i ubijano specjalnymi pobijakami. Resztki pektyn sprawiają, że surowiec jest lepki i znakomicie się skleja, tworząc niemal jednorodną płachtę. Podobną technikę stosowali Egipcjanie przy wyrobie papirusu.
Do wytwarzania przepasek, koszul czy płaszczy tapa nie potrzeba igieł ani nici - aby połączyć materiał, wystarczy namoczyć brzegi kawałków tkaniny, następnie je sklepać razem i wysuszyć. Gotową tapa farbuje się w barwnikach roślinnych, można ja malować w rozmaite wzory lub zdobić metodą drukowania za pomocą drewnianych stempli. Na wilgotną tapa można także nałożyć ozdoby z piórek, liści albo kwiatów, zupełnie jak kalkomanie.

Z podobnych technik korzystali także mieszkańcy Ameryki Południowej, z tym, że jako podstawowy surowiec służyła im agawa. Liści agawy nie trzeba wyklepywać, wystarczy je nieco opalić nad ogniem. Potem się je namacza, rozkłada na specjalnej ramie i za pomocą noża z łatwością rozdziela włókna, które można tkać jak bawełnę na warsztatach albo sprasowywać w płachty podobnie jak tapa. Do tej pory w południowoamerykańskich wioskach tkactwem zajmują się mężczyźni. Na prymitywnym sprzęcie wyrabiają tak niewiarygodne cuda jak półprzezroczysta gaza zdobiona potem wspaniałymi haftami. Identycznej techniki używali także Indianie północnoamerykańscy pracując nad korą cedru.

Na wyspach Pacyfiku, w południowej i środkowej Ameryce, w Afryce i południowej Azji tapa służy do różnych celów - nie jest to w pierwszym rzędzie materiał do pisania, lecz używany jest też do malowania oraz na odzież.

Hunn

Huun - był to materiał podobnie jak tapa z ubijanej kory, który został wynaleziony przez Majów. Służył jako nośnik pisma dla świętego kalendarza, przepowiedni, historycznych rysunków i procedur medycznych.

Amatl

Amatl (amate) to również produkt z kory. Od dawna Aztekowie używali wewnętrznej części kory dziko rosnących figowców. W języku azteckim oznacza zarówno figowiec jak i "papier". By otrzymać amatl trzeba było gotować łyko w roztworze popiołu drzewnego. Po wypłukaniu układało się je w kratkę na desce i ubijało. Dzięki temu włókna wypełniały wolne przestrzenie. Następnie amatl suszyło się na słońcu. Do dziś amatl jest produkowany przez Indian Otomi w południowym Meksyku. (roman.plebanski.w.interia.pl)

PS. Strona będzie stale rozbudowywana i udoskonalana w miare posiadanego czasu i środków.
Jeśli masz ochotę ją wesprzeć wejdź tutaj: Historia-dotacje

A może masz ochotę poczytać książki spisane na papierze? :)
Polecam te księgarnie internetowe - szybka obsługa, dobry kontakt

Site Design by jogaila
Wszelkie prawa zastrzeżone ® © jogaila 2003-2007